TAPERİNG
Yıllarca 22 değişik spor branşında yarıştım, acı veren antrenmanlar yaptım. Artistik Jimnastik (halka, yer minderi, kulplu beygir, paralel, barfiks) Judo, karate, askeri pentatlon ( engelli parkur, engelli yüzme, elbiseli can kurtarma yüzmesi, amfibik kros, engelli kürek parkuru) su altı rekorları, alçak irtifa paraşüt atlayışları , gülle atma, akrobatik Jimnastik (Duo, ikili hareketler ) olimpic halter ,body, power lifting , yelken, (İstanbul-İzmir etabı) tüfek (22 calibre) güreş vb…vb…
Spora başladığım yıllarda 1950 !...spor ilmi, bilimi bu kadar gelişmemişti, özellikle ülkemizde.
ABD’de katıldığım bir yenilenme seminerinde hocam, arkadaşım prof. Dr. Larry Sanders, benim spor hayatımı çok yakından bildiğinden , izleyicilere benim konuşma sıram ,sunumum geldiğinde (Konum, tezim Concurrent training / ardışık antrenmanlar , kuvvet ve dayanıklılığın aynı antrenman içinde yapılması sunumum 68 sayfa idi)
Sanders, kalabalığa şöyle tanıtmıştı beni “karşınızda Namık Ekin adında bir rekortmen duruyor, o bize yalnızca spor hayatındaki yaptığı hataları anlatsa, hepimiz doğru antrenmanların nasıl yapılacağını öğrenmiş oluruz” demişti. Atlanta innovation 1982.
Yarın yarışmam olduğu halde o gün ( müsabakaya bir gün kala) çok ağır antrenman yapıyordum. Bazen bir günde 3 değişik spor branşının 3 antrenmanına katılıyordum ( olimpic halter, akrobatik Jimnastik, judo, askeri pentatlon yüzme vb…vb.. vb….gibi) daha iyi dereceler yaparım umuduyla !...
Bir gün evvelde güçlü olma ümidiyle dinazorlar gibi besleniyordum özellikle protein ağırlıklı … hocalarımız “çok su içme dalağın şişer” , “çok ağır kaldırma boyun kısa kalır , kalp olursun , erkekliğin azalır , apandisitin patlar !!!... gibi söylemleri ile yetişen 68 kuşağıyız… , ta ki bilimsel öğretileri olan hocalarımızla tanışana kadar…
Tecrübelerim bana bir yarışa, müsabakaya , bir gösteriye hazırlanırken “hep aynı tip” alışa gelmiş antrenmanları beslenmeleri, dinlenip toparlanmaları yapmamayı , bilimin ışığında yeni bilimsel olguları, antrenmanlarıma ve müsabakalarıma katmayı öğretti.
Yine de hata yaptığım çok oldu ve bu hatalarımı sık sık paylaşıyorum, sizler bu hataları yapmayın diye…
Zorlu bir müsabakaya hep aynı,eski tip antrenmanlarla ,son güne kadar ağır çalışıp hazırlanır, iyi dinlenme, toparlanma (Recupration) yapmazsanız ,performansınız maksimal üst seviyelere (peak) getiremez ve belki de tüm çabalarınız boşa gitmiş ve sizlerde inişe geçmiş olabilirsiniz.
Bana da müsabakadan bir gün önce, beslenmemi değiştirip alışmadığım şeyleri yedirip içiren, aşırı motive edip çok erken yatırıp uykularımı kaçıran, bilmediğim suplementleri veren, müsabakadan hemen önce tekniğimi değiştirmeye çalışıp yanlış taktik veren, yanlış ısındıran kişiler ,antrenörler oldu !...
İyi bir ayarlama ile , alıştığınız,rutin teknik ve sistem ile adapte olmadığım şeyleri bir gün önce değiştirmemekle bir çok iyi müsabaka ve rekorlara imza attığım çok oldu, sizlerde yapabilirsiniz.
“Bir müsabakadan bir gün önce yaptıklarınız çok önemlidir, başarınızı o gün etkileyebilir”
Genellikle tüm eksiklerimizi tamamlayıp ne kadar fit olursak,bir sportif performansı sergilemede o kadar iyi oluruz. (Fit olmanın ve Fitness ‘in 6 değişik tarifini daha önce paylaşmıştım ve fit olmak yalnızca yağsız, atletik harika bir vücuda sahip olmak demek değildir diye de belirtmiştim)
Bir çok yeni, tecrübesiz sporcular, final müsabakalardan önce bir çok sportif unsuru kapsayan ağır antrenmanlar yaparlar ki , ertesi gün katılacakları müsabakada başarılı olabilsinler !!!...Aynı benim gençlikte yaptığım hatalar gibi !...
Hatta bazen bir önceki gün antrenmanlarda yapmadığımız unsurları başarılı olma ümidiyle ilk kez fazlasıyla yaparak yorulur, bitkinleşir, ağrılar içinde bayat balık gibi rakiplerimize bakarak çökmüş bir ruh ve beden ile katılırız müsabakaya…
“Orası bir arena’dır kimse orada acımaz sana, ölesiye yenmeye çalışır seni, mindere,sahaya gömercesine !...”
Bunları, benim 60 yıl önce yaptığım hataları yapmamalısınız “her insan hata yapar ama, aptallar hata yapmakta ısrar ederler”
Hatırlar mısınız!... sizlere SAT komando kursunun “Cehennem Haftası” bölümünde, akşam bakkal vitrininde 1 yıl kalmış eski helvadan yiyip, ishal olup,”aç , susuz, uykusuz, 1 numara dar ayakkabı ile ishal , ishal gece 3.5 saat cehennem koşusunu ve başıma gelenleri anlatmıştım.
Her yaptığımız antrenman ve müsabakada vücudumuzu bir gerilim, baskı, zorlama altına sokarsınız, onu yıpratırcasına!...Ağır egzersizleri hep vücudumuz onlara adaptasyon sağlasın, iyileşsin diye yaparız, öyle düşünürüz. Aslında bu adaptasyon öyle düşündüğümüz gibi çok çabuk olmaz.
İki hafa kala ve son hafta yaptığımız antrenmanlar performansımızda bir patlama , bir gelişme sağlayacağına , yaptığımız küçük hatalarla , ilave bir yük, ilave bir yorgunluk yaratabilir ve çöküşe, düşüşe sebep olabilir.
Bu durumda antrenmanları tamamen bırakmak yerine , beceri ve motorik özelliklerinizi geliştirmeye devam ederken , bir çok akılcıl antrenman yapan sporcular gibi TAPERİNG denen olguyu uygulayarak durumu kurtarabilirsiniz. Böylece antrenmanlar yavaş yavaş azalır ki, kazandığınız fitness sevilerimiz korunsun ,artsın ve yorgunluk azalsın.
Dayanıklılık içerikli sporlarda antrenmanların ana unsurları volüm , antrenman sıklığı (Frequency) ve zorluğudur (Intensity) : Ne kadar uzağa gideceğin, uzun süre çalışacağın, ne kadar sıklıkta antrenman yapacağınız ve ne kadar zorlu çalışacağınızı belirler (F.İ.İ.T) konusunda uzun bilgiler paylaşmıştım.
Antrenmanları bir anda azaltabilir (Sudden step taper) veya yavaş yavaş azaltarak (progressive taper) başarıya ulaşabilirsiniz.
Montreal üniversiyesi spor bilimcilerinden Laurent Bosquet ve arkadaşları , koşucular, yüzücüler, basketbol ve yüzme sporcuları üzerinde tapering araştırması yaparlarken ,Japon spor bilimcileri , Tokyo- Tokai üniversitesinde Osawa ve arkadaşları da judocular üzerinde araştırmalar yaptılar ve harika kitaplar dolusu bilgiler elde ettiler (bende sizler ile paylaşıyorum)
Bir çok ülkede yapılan tapering araştırmasında çıkan en iyi sonuç: En iyi tapering uygulamasının müsabaka ya 8 ile 14 gün kala antrenman sürelerini % 60 ile başlayıp Son güne doğru % 41 civarına kadar azaltılması, indirilmesi olduğuna karar verdiler. Çoğu zaman süre kısaltılırken, intensite (zorluk) yüksek tutulabilir…
TAPERİNG
“NE KADAR SIKLIKTA VEYA NE KADAR SÜRATLİ ANTRENMANLAR YAPARSANIZ YAPIN SADECE ANTRENMANLARI KISA TUTUN”
demekte araştırmacı spor, antrenman bilimcileri. Bunu becerebilmenin kolay ve kesin yolları var , meraklılara uzun uzun anlatırım bir gün !....
Prof. Bosquet, bir kaz ikaz daha yapıyor sensei Osawa gibi…Birincisi her sporcu tapering uygulamalarına değişik ve büyük yanıtlar verir diyor.
“Bazı sporcular müsabakaya 3-4 gün gibi az bir süre dinlenerek yorgunluklarını atmakta iken, diğer bir gurup sporcu bu yorgunluğu atmak için 1-3 hafta gibi bir zamana ihtiyaçları olduğu, araştırmalarda çıkan sonuçlar ile öğrenildi…” diyor Bosquet.
Bu aynı zamanda sizin antrenman seviyenize bağlı: Siz haftada sadece 3 gün koşuyor,3 gün judo yapıyor, 3 gün yüzüyor, 3 gün olimpic halter çalışıyorsanız , sizin tapering (müsabaka yaklaştıkça antrenmanın volümünü azaltmak) süreniz müsabakadan 2 gün evvel dinlenerek aşılabilir, uygun olabilir.
Ama bir milli judo kampında sabah koşuyor, tepe sprintleri ve başka yapıyor, 11 00’da yer judosu, akşam 18 00’da randori (Ayakta ve yerde boğuşma) yapıyorsanız ve haftanın 6-7 günü böylesi antrenmanlar yapıyorsanız ,tapering sisteminiz de buna göre olmalıdır…
Çok daha hassas limitli Japon araştırmalarında , müsabık judocular , araştırıcıların fazla hassas inceleme yapmadan sporculara “şu kadar şunu yap, şu kadar bunu yap, şu kadar dinlen” demelerine iyi gözle bakmamaktalar
Bazen belirli süreler kadar yüklemeler yapmak sporcuları üst forma sokarken, yalnızca teoritik bilgiler ışığında , üstün körü bilgilere kapılıp, sporcuları erken tapering ‘e başlatmak iyi neticeler vermemekte, ben yaşadım sizler de dikkatli olun , bu bıçak sırtı gibi 2 ucu da tehlikeli bir olgu , tecrübe ve kendi vücudunu tanımak gerektiriyor. Zira bu konu hala üzerinde çok araştırmalar yapılan , hassas sportif bir konu…
“Bazen antrenörün o gün ne dediği değil, sizin ne hissettiğiniz, düşündüğünüz daha önemli olabilir !!!...”
Takım sporlarında bu konu daha da zor ve hassas zira başarı bir çok sporcunun o günkü durumuna bağlı, gününde olmayan, bar’da ve otelde sevgilisi ile berbat bir gece geçiren oyuncu takımı çökertebilir!... (Black sheep of the team / family !.. YÜZ KARASI !....)
Yıllık periyodik antrenman planının müsabaka ön hazırlık evresinde yapılan hassas planlamalar ve ufak ayarlar , başarılarda etkili olabilir. Burada önemli olan sporcuları riske sokmadan dengeli bir planlama ile onları en önemli müsabakada , en üst form seviyesine çıkarabilmek.
2002 İsveç ‘li spor bilimcileri Manchester United, Arsenal, Ac Milan, Juventüs, ve Real Madrid gibi üst düzey futbol takımlarının sporcularını, yüklenmelerini ve başarılarını incelediler.
10 haftalık araştırmalar sonucunda ortalama 12.5 maçta oynayan futbolcular ile 9 maçta oynayan futbolcuları tapering açısından incelediler.
9 maç oynayıp yorgunluklarını atan sporcular, 12.5 maç oynayan yorgun sporculardan çok daha iyi performans yapıp takımlarını galibiyete taşımışlardı…
Olayın birde benim sıkça yaşadığım psikolojik bir yanı var , müsabaka yaklaştıkça az çalışırsam sanki formdan düşüyormuşum gibi istenmeyen duygu yaşamak!!!...Bu olgu, ACSM üniversitelerinde “Rocky Balboa sendrome” olarak okutulur (Sizlerle paylaşmıştım, tekrar paylaşırım)
Bu durum bende olduğu gibi bir çok sporcuda kuruntu, anksite, ve kendime olan güveni bir nebze azaltıyordu. Benim gibi bir çok sporcu deneme yanılma methodu ile başarı yakalarken, bir çok maraton, ultra maraton yarışçıları son 10 günde antrenmanın zorluğunu azaltmadan, sadece % 60 –41 ‘lik son 3 günde bir volüm azaltması ile başlayıp , son günde hafif yürüyüşler, esnemeler , masaj, jacuzi ve başka yumuşak aktiviteler ile dinlenip, tepe (peak) yapılabilir !...
Ve asla unutmayın, bana iyi gelen reçete ve ilaç, size iyi gelmeyebilir, sizi okuyan !...iyi bir antrenöre ihtiyacınız olabilir…
“ Her müsabaka ,iyi bir antrenmandır
A`dan Z`ye egzersiz ve spor kitabımızdan (ptnamikekin.com`dan temin edebilirsiniz)
Namık Ekin & Melek Ekin
Diğer Makaleleri
Diğer Yazarlar