A+ A-

“ÇEKME” VE “İTME”

 
ACSM-AHAFA-AFAA-ASCA,dan bizim sporculara örnek  olarak tarafımızdan adapte edilmiştir.
“ÇEKME” VE “İTME” egzersizleri (değişken)    ( “PULL” AND” PUSH” DAYS 
Toparlanmanın çabuk olması, kasların kasılıma uygun katılımları için 2antrenman arasında çalışan kasların onarımı için zaman tanımada çok iyi bir method olarak bilinir.Bench press, shoulder press, triceps ile çekişli hareketleri (lat pull down, bent-over row, biceps curl) başka başka günlerde yapma esasına dayanır. 
Bu sistemde aynı kas gurubundaki çekici kasların arasına hiçbir itici hareketin girmemesi garanti edilir ki toparlanma (recupration) sağlıklı yapılabilsin, böylece aşırı yorgunlukta önlenmiş olur. İtici ve çekici kasları ayrı ayrı çalıştırmanın bir avantaşı da gurup kasların bir uyum içinde art arda çalışmasıdır örneğin Biceps kası tüm çekiş hareketlerinin hepsinde kasılıma uyumla katılır. Başka bir avantaş da tüm çekiş hareketlerinde kasılıma katılıp yorulan biceps kası çekişte çalışan koltukaltı, sırt, arka omuz vb kasların harekete, kasılımlara daha çok katılmasını sağlar. Aynı netice itici ( incline bench pres, shoulder press, triceps push down) gibi egzersizlerin sırasal yapıldığında da meydana gelir,Triceps kası tüm kaldırışlara katılır, yorulur ve diğer kasların devreye daha etkin girmesini sağlar.
Aynı “push” ve “pull” (itiş/çekiş) sistemini bacaklara da uygulayabilirsiniz,leg press ve back squat “itici” ,stiff-leg deadlift ve leg (knee) curl “çekici” olarak sınıflandırılabilir. American spor hekimliği üniversiteleri birligi hala leg (knee) extension gibi hareketlerin iticimi, gericimi olduğuna karar verememiştir…..çekici ve bükücü bazı hareketlerde hala “push” ve “pull” sınıflandırmasında yer bulamamışlardır…..Her halikarda benim judo bayan milli takımına ve Avrupa golden lig şampiyonu olan Galatasaray bayan judo takımına yaptırdığım gibi “itici” ve “çekici” kasların harekete katıldığı çok güzel istasyon çalışmaları (circuit training) çalışması dizayn edebilirsiniz.
 
ÜST VE ALT VÜCUD EGZERSİZLERİ (DEĞİŞKEN)
Alt ve üst vücut parçalarının ayrı günlerde çalıştırılıp araya uygun dinlenme günleride koyarak yapılan, sporcuya en iyi toparlanma, yenilenme fırsatı  sağlayan methoddur.Hiç agırlık yapmamış bir sporcu için alt, üst bölge,core, kol vb egzersizleri karma karışık yapmak zor ve yorucudur, onlar örnegin, bir engelli koşucuyu (bu nereden aklıma geldi bende bilmiyorum,spor saati diye bizlere futbol yutturanlardan olsa gerek! Amatör sporlara 2. Sınıf gözüyle bakan bu tv yapımcılarına okadar kızıyorumki… bana spora gelseler 10.000 şınav ceza veririm hepsine…..) hemen böylesi zorlu programa sokmak yerine, önce bacaklara, sonra üst gövde ve başka bir gün kollara ağırlık verek çalıştırabiliriz.
Başka bir uygulamada üst gövde egzersizlerinden sonra hemen alt gövde egzersizlerine geçerek üst bölgeyi dinlendirebilir, şayet arada minimal dinlenme aralıkları verilip (20-30 sn) bu tip alt ve üst parçalar! (sanki araba parçasından bahis ediyoruz…) çalıştığında sistemin adına dairesel/istasyon antrenmanlar (circuit training) diyoruz, 12 çeşidi var…
 
SÜPER SETLER – BİRLEŞİK ( COMPOUND) SETLER
Diğer bir egzersiz methodu birbirini takip eden iki hareketi hiç veya çok az dinlenerek birbiri ardına yapmaktır (ardışık),spor camiasında en çok bilinen  örneği,  10 tekrar biceps curl yaptıktan hemen sonra 10 tekrar triceps push down yapmaktır. Birleşik egzersizler ise 10 tekrar barbell biceps curl,den hemen sonra hazır dumbbell,leri alıp hammer curl yapmaktır. Böylesi çalışmada iki harekette de aynı kasa, kas gurubuna yüklenip kas fibrillerini kasılıma katar, çalıştırırsınız. Her iki egzersizde vakit kazandırıcı ve çok verimlidir, kondisyonu yeterli olmayan sporculara hemen yaptırılmaz, yorucudur. Bazı ülkelerde ve değişik federasyonlarda süper set ve compound set terimleri birbirleriyle değiştirilerek kullanılmakta!..(tecrübe ile sabit…) ABD,de bazı eyaletlerde ve üniversitelerde (ACSM) göğüsten sonra sırt çalışmak (ön ve arka) süperset olarakta kabul görmekte, bazı bölgelerde de göğsün (pectoralis major) antagonisti kürek kemiğinin (scapula) altındaki subscapularis kası kabul görmekte…onlar tartışa dursun biz yolumuza devam edelim…..
 
EGZERSİZDE MEKANİK İŞİN MİKTAR VE KALİTESİ
Güç kullanarak maddenin veya nesnenin yerini değiştirmek mekanik iş olarak tarif edilsede bazen mesafe değişimi olarakta tanımlanır.Sporcu  (içsel) mekanik iş icra ederken vucud (internal) metabolik enerji üretir. Böylelikle, kalite olarak önemli mekanik iş veya metabolik ihtiyaç antrenman planlama ve bitkinliği önleme  açısından önemlidir. 
 “Direnç egzersizleri miktarı ölçümü “iş” ihtiyacı duyulabilir. Bilinen olimpic  halter kaldırışlarında “iş” yük olarak adlandırılır, bizler bunu kaldırılan ağırlık x kaldırış sayısıyla (repitation) hesaplarız, ve antrenman sonrası hepsini topl8yarak bir antrenmanda kaldırdığımız toplam yükü ( total maksimal kaldırılan ağırlık) buluruz. 2015 yılı 18 mart tarihinde Çanakkale şehitleri anısına yaptığım rekor denemesinde 24 saatte devamlı ağırlık kaldırarak 24 saatte toplam 506ğ ton! 285 kg agırlık kaldırmıştım, yük, iş ancak bu kadardı !......(google,a bakınız-Namık Ekinin 24 saatte  506 ton kaldırışı…)
Kaldırılan bu kilolara “total yük volümü” desek daha doğru olacak diyorlar ABD,li uzmanlar. Bu miktar yüksek derecede mekanik işle ilgilidir, metabolik enerji ihtiyacı  ve fizyolojik stres tekrar sayıları volümünden ( repitation volüme) ayrılır.yani total tekrar sayıları (anlatılacak)
Volüm yükünü biraz daha açıklayalım. Şayet barbell,de 100 ünite yük varsa ve diklemesine iki kaldırış yapılırsa “mesafe ünitesi” ve 15 kaldırış yapıldığını düşünürsek, total konsentrik mekanik iş 3000 “iş ünitesi” olacaktır (100x2x15) oysa volüm yükü 1,500 ünite mesafe volümünü içermez fakat metabolik ihtiyaca göre ,sporcu agırlığı belirli sayıda kaldırmıştır.
80 kg bir sporcu 40 kg ile jump squat yapıyorsa ve 4setx3 tekrar kaldırıyorsa 120 kg x12 ,1,440 kg (kendi kilosu artı sırtındaki 40 kg ile sıçrıyor) . total egzersiz kaldırılan yükün miktarının bilinmesi açısından iyidir. ABD,li hocam Prof Dr. Larry Sandersi soru yağmuruna tuttuğumda (yakalamışken!) “Namık, Rakkamların kafanı karıştırmasına müsaade etme” demişti ( Larry “fuck,masına demişti, ben kibar çocuk olduğumdan yazamadım!...)
Bu konu biraz uzun ve bende beyinlerinizi fuck`mak istemediğimden burada kesiyorum yoksa öbür konulara yer kalmayacak…..
 
YÜK VE TEKRAR SAYILARI ARASINDAKİ İLİŞKİ
Bir çok kez yapılan egzersiz (repitisyon) kaldırılan yükle ters ilişkilidir. Yük ağırlaştıkca kaldırışların (repitisyonların) sayısı azalır. Bu yüzden istenilen hedefe ulaşabilmek için kaldırılan kilo ve kaldırış sayıları çok önemlidir ( Kaslara uyarı ve yanıt alabilme meselesi) örneğin, kassal güç elde edebilmek için ağır kiloları birkaç kez kaldırabilirsiniz. antrenman Yüklerini hesaplamadan önce  kondisyoner ağırlık ile tekrar sayıları arasındaki ilişkiyi bilmeli, iyi ve doğru hesaplamalar yapmalıdır. Sporcular, daha dogrusu agırlıkcılar birbirlerine “ kaç kilo kaldırıyorsun? Veya maksimalin ne ?” gibi sorular sorduklarında bir kere kaldırabildikleri ama doğru kaldırabildikleri kiloyu soraralar. 1 RP/max ( 1 rep maximum) olarakta ifade edilir, şayet  belirli kiloyu  maksimal 10 kez kaldırabiliyorsanız bu 10 RP/ max olarakta ifade edilebilir. (Repitation maximum-RM) şayet bir basketbolcu veya judocu sırtında 40 kg  agırlıkla en çok 10 kez çöküp sıçrayabiliyorsa (jump squat)  bu sporcuların 10 reps maksimumu 40 kilodur deriz. Çoğu zaman sporculara böylesi 10 RP/max program yazdığımızda sporcu 40 kg ile 10 kez kaldırır bırakır agırlığı oysa istese belki 3 tekrar (REPS) daha yapabilecek güç ve kas dayanıklılığına sahiptir veya başka bir sporcu 10 kez yerine tükenip 9 tekrar yapabilir, böylesi durumlarda bu sporcular 10 RP max yaptılar diyemeyiz, yazılanla yapılan farlı olmuştur. 
 
1 RP MAX VE TEKRAR SAYILARI İLİŞKİSİ
         1 RP MAX   %              Yapılabilinen tekrar sayısı
…………………………………………………………………………………………….
100…………………………………………………….1
95……………………………………………………….2
93………………………………………………………3
90……………………………………………………….4
87……………………………………………………….5
85……………………………………………………….6
83……………………………………………………….7
80……………………………………………………….8 X
77……………………………………………………….9X
75……………………………………………………….10X
70……………………………………………………….11X
67……………………………………………………….12X
65……………………………………………………….13X
X koyduğum rakamlar body / hipertrofi için en iyi oranlardır yalnız; son kaldırışları yapamayacak ve ya çok zor kaldıracak bir  formülde olmalı !...
NOT: El ve ayak bileklerinizden çok sinir, tendon, ligament damar  vb..vb..yapılar bulunur ve bu bölgelerde kas yapısı diğer bölgelerden azdır. Bu yüzden Weider araştırma kliniği ve  ACSM bu kasları çalıştırırken 15 tekrarlı  (Repitisyon /Repitation) hareketler, tekrarlar tavsiye ederler...
Weider research clinic ve ACSM,nin yaptıgı bu kaldırış kiloları yüzdesi ve tekrar sayıları araştırma tablosundaki çalışmalarda denemeler sırasında denek sporcuların ortalaması alınmış ve bazı sporcuların 2 tekrar fazla, bazılarının 1 tekrar az kaldırdığı tespit edilsede en iyi oranların bu olduğuna karar verilmiş. Harvard,Yale,Tufft çalışmaları 2011-2016.
 
Bu 1RM %- tekrar sayıları tablosu çok iyi bir rehber olsa da sizlerinde bildiği gibi her kasın gücü ve kas dayanıklılığı farklı farklı ve her değişik kas hareketlerinde farklı kilolar kaldırılabilir bu yüzden tablo yüzde yüzlük bir garanti sağlamaz. 
*Genellikle alt bölge CORE kaslarında yüzde ve sayılar aşılabilir.
 
*Çok sayıda setler yaptıgınız da haliylğ daha fazla tekrar yapmış ve yorulmuş olursunuz. Bu yüzden agırlığı biraz azaltmanız icab edebilir.
* Belli orandaki kaldırışlar serbest ağırlıklarda makinelerdekinden daha zor olabilir.
*Küçük kasları çalıştırırken tablodaki tekrarları yapamayabilirsiniz fakat büyük kaslar çalıştırıldığında kasılıma daha çok kas fibrili katılacağından daha fazla tekrar yapabilirsiniz.
*Egzersiz bilimcileri 1 RM ,un % 75,i ve daha fazlasıyla çalışıldığında tablodaki rakamlar daha yakın tekrarlar yapıldığı, kilo hafifledikçe tekrar sayılarında daha fazla artış görüldüğünü belirtiyorlar. Verdiğimiz tabloyu örnek olarak kullanabilirsiniz.
1 RP MAX TESTLERİ
Genellikle bir çok ülkede ve spor hekimliği üniversitelerinde değişik veriler bulabilirsiniz,aslında en iyisi agırlık kaldırtarak kişinin hakiki maksimalini (1RM) bulmaktır fakat kişinin spora yeni başlamış olması veya spora başlamış bir basketbolcu bayan olarak eline hiç agırlık veya başka bir direnç aleti almamış olması, kas motor nöronlarının henüz daha fazla motor üniteleri ateşlemeye (bazı fizyologlar innerve yani uyarma yerine “ateşleme “ tabirini kullanabilir, özellikle ABD,de) ve 1RM maksimali bulunacak çocugun ( sanki büyüklere yok gibi oldu !...) kas dengesizliği olduğunda iş zorlaşır.
Benim en garibime gidende böylesi bir kişinin bir salona kaydolduğunda veya kız çocuğunun 2 ay basketbol oynadıktan sonra aniden bir gün hoca tarafından “Leyla gel bugün senin maksimallerini alacağız” diyenlere rastlanması…..şaka değil böylesi durumlarla karşılaşıyoruz…birde birde bir günde tüm kas guruplarının maksimallerini almaya çalışan hocalarla karşılaşıyoruz…
Egzersiz teknikleri gelişmiş ve belirli süreler egzersiz yapmış sporcuların önce büyük kas guruplarının maksimallerinin bulunmasında fayda var diyor spor bilimcileri, kesinlikle ayrı günlerde…
 
1 REP MAX TESTİ İÇİN/ 1 KEZ KALDIRABİLDİĞİN EN YÜKSEK KİLO TESTİ İÇİN
*Test olana hafif kilolarla ısınmasını söyleyin (warm up set)
*1 dakika dinlenmelerini sağlayın.
* Isınma seti kilolarını ayarlayın, her kaldırışta 4-9 kilo ilave edebilmeli(Üst gövde için) alt ekstremiteler için bu artış 14-18 kg gibi ağırlıklarla olmalı
*Maksimale doğru ilerlerken 4-9 kilolar ilave ederek 3 RM yapana kadar getirin. Bacaklar için bu kilolar ekseri 14-18 gibi artışlarla gerçekleşir.
* Bu noktaya geldiğinizde sporcuyu 2 ile 4 dk arasında dinlendirin. (Ben olimpic halter müsabakalarına girerken 4-5 dakika dinlenir,ancak toparlardım, ileriki yıllarda  kas dayanıklılığım arttı ve 3—4 dakikada toparlanıyordum, maksimali bulmak için)
*Agırlık artımına geçin. 4-9 kilo üst yapılar için, 14-18 alt yapılar için ( bu artışlar üst yapılar için % 5-10), alt yapılar içinde %10-20) civarında oluşmaktadır.
* Şimdi sporcunuza 1RM maksimal kaldırışı için hazır olmasını söyleyin! (kendimi şu an ilk kez paraşütle atlıyacak biri gibi hissediyorum…)
*Şayet sporcunuz 2-4 dakika dinlenmişse, emniyet tedbirlerini alın ve rekorunu! Yaptırın, şayet dinlenmemiş ise , üst taraf için kiloyu % 2,5-5 azaltın  bu yaklaşık 2-4 kg civarındadır , alt taraf içinde % 5-10 yani yaklaşık7-9 kg arasında, şimdi doğru maksimal rekor kaldırışının başına gidip 2-4 dakika dinlenin ve 1 RM,nizi deneyin.
* Aslında bilimğinsanları en iyi 1 RM bulmanın 3-5 test sonra ortaya çıktığını belirtmekteler (ACSM,AFAA,ASCA).
 
ANTRENMAN HEDEFİNE GÖRE AGIRLIK VE TEKRAR SAYISI 
Antrenmanın gayesi          agırlık (1 RM %)                Hedef tekrar sayısı
…………………………………………………………………………………………….
Güç……………………….-> 85…………………                -6
Doruk kuvvet tekli efor………………80-90…………………………………………..     1-2
Çoklu efor olayları……………………..75-85……………………………………………….3-5
Hipertrofi……………………………………67-85……………………………………………….6-12
Kassal dayanıklılık……………………….< - 67……………………………………………….>12
ANTRENMAN HEDEFİNE BAĞLI VOLÜM- SETLER
Antrenmanın hedefi      hedef tekrar sayısı      Setler
Güç                          -6                                     2-6
Doruk kuvvet
Tek eforlu olay       1-2                                  3-5
Çoklu eforlu olay    3-5                                   3-5
…………………………………………………………………………..
Hipertrofi                 6-12                                3-6
……………………………………………………………………………….
Kassal dayanıklılık   + 12                                 2-3
……………………………………………………………………………………
Isınma setleri dahil değildir, Doruk kuvvette snatch,clean gibi ağırlıkcıların hareketleri için verilmiştir. Kuvvet için verilenler 1RM ile tam ilgili değildir.
KGB ve Vücut geliştirme kitaplarımızdan  (ptnamikekin.com`dan temin edebilirsiniz.Emir Peynirci bey`e danışın
 
Namık Ekin & Melek Ekin
 

Tüm Makalelerini Göster